Online vertaalmachines – snel, efficiënt en onder de maat

Naast tekstschrijver in de Nederlandse taal ben ik ook werkzaam als vertaler en tekstschrijver in de Engelse taal. Zo komt het gesprek eens in de zoveel tijd op online vertaalmachines. Dan wordt mij verteld dat ze toch écht verbeterd zijn en best goed werken. 'Best goed': is dat goed genoeg?

De kwaliteit van online vertaalmachines – een test

De kwaliteit van een vertaalmachine kun je eenvoudig testen door een stukje tekst in een vreemde taal in te voeren en te laten vertalen naar je moedertaal. Ik heb een stukje Engelse tekst* ingevoerd in Google Translate en Bing Translator voor een Nederlandse vertaling. Beiden worden aangemerkt als de best beschikbare online vertaalmachines, waarbij Google Translate als de beste vertaalmachine wordt gewaardeerd.

De vertalingen:

Ik krijg altijd jeuk kan ik niet krabben als ik hoor het woord ' ongeneeslijk ' . Jij niet? Veel omstandigheden waren ongeneeslijke op een bepaald punt . ' Ongeneeslijke ' is zo negatief . Hoe bent u verondersteld om elke motivatie van die ontlenen ? En wat betekent dat 'niets zal helpen ' ? Velen smeken om verschillen . Vertaling door Google Translate

Noot: de extra spaties vormen onderdeel van de gegenereerde vertaling.

Ik krijg altijd een jeuk die ik niet kan krassen als ik hoor het woord 'ongeneeslijke'. Niet u? Veel voorwaarden waren ongeneeslijke op een bepaald punt. 'Ongeneeslijke' is zo negatief. Hoe bent u verondersteld om motivatie daaruit af te leiden? En hoe betekent dat 'niets zal helpen'? Veel smeek te verschillen. Vertaling door Bing Translator

Het resultaat spreekt voor zich. Met een vertaling van dit niveau kun je niet voor de dag komen op je website, in presentaties of andere representatieve teksten.

In de FAQ van Microsoft Translator – de zakelijke variant van Bing Translator – is Microsoft zelf erg helder over de kwaliteit. Op de vraag of menselijke vertalers kunnen worden vervangen door – in dit geval – Microsoft Translator, is het antwoord een onomwonden 'nee',

No. Automatic machine translation is generally used where the quality-level requirement is not as stringent as where human translation is required.

waarbij wordt toegelicht dat een dergelijke automatische vertaling gebruikt wordt als er minder hoge eisen aan de kwaliteit worden gesteld.

De online vertaalmachine inzetten als CAT Tool

Het idee bestaat dat online vertaalmachines ingezet kunnen worden om het voorwerk te doen. Hierbij ontstaat een ruwe vertaling die vervolgens bewerkt kan worden door een menselijke vertaler. Microsoft houdt het erop dat dit de productiviteit met 30% kan verbeteren (bron: FAQ Microsoft Translator.) Dit klinkt heel aantrekkelijk, maar de online vertaalmachine is hiervoor niet geschikt.

Het principe van het inzetten van een computerprogramma om een deel van de vertaling te automatiseren, is niet vergezocht en zelfs aardig ingeburgerd. Veel vertalers maken gebruik van een CAT Tool (Computer Assisted Translation).  Met behulp van een CAT Tool legt een vertaler een eigen database aan met eerder vertaalde stukken tekst. In het vervolg worden tijdens het vertalen stukjes uit de nieuwe tekst vergeleken met eerder vertaalde tekst. Bij een match wordt een vertaling als suggestie aangeboden. De vertaler beoordeelt of de suggestie geschikt is en past het aan waar nodig.

De online vertaalmachines vormen hier geen alternatief. Een vertaler specialiseert zich in de regel. Een vertaler werkt met jargon en bepaalde branches. Klanten hebben een eigen stijl ontwikkeld en ook daaraan pas je je aan. Je bouwt aan een database toegespitst op je expertise en behoeften. Een online vertaalmachine is een vergaarbak van stijlen en vakgebieden, waardoor het risico op een onjuiste vertaling in een bepaalde context groot is. Een vertaalmachine past de suggesties bovendien in zonder overleg; pas achteraf kan de check van de vertaler plaatsvinden. Correctie van een tekst bomvol fouten is minstens zo tijdrovend als de klus eigenhandig van voren af aan doen.

Waarom vertaalmachines mensen niet kunnen vervangen

Bij een menselijke vertaling ligt het accent op het vertalen van de boodschap, waarbij je uiteraard zo dicht mogelijk bij de originele tekst blijft. Aan de basis ligt begrijpend lezen; een techniek die mijlenver staat van het principe van een vertaalmachine die woorden en frasen herkent. Bij een automatische vertaling gaan zo nuances verloren of ontstaan fouten, omdat een machine niet in staat is de tekst te interpreteren.

Neem het voorbeeld hierboven. De beide vertaalmachines waren niet in staat aan de hand van het woord 'ongeneeslijk' af te leiden dat sprake is van een medische context en dat 'conditions' hier als 'aandoeningen' vertaald zou moeten worden, in plaats van 'omstandigheden' of 'voorwaarden'. Een menselijke vertaler heeft deze link zo gelegd.

Wat wél bewonderenswaardig is, is dat een vertaalmachine kan 'bijleren'. Doordat de database met voorbeelden steeds verder wordt uitgebreid, kan een vertaalmachine steeds beter frasen en context herkennen en de juiste vertaling aanbieden. Al met al is de kwaliteit van automatisch vertaalde tekst in de loop van de jaren absoluut verbeterd en is de aangeboden vertaling tegenwoordig meestal wel informatief. Er zijn daarom zeker toepassingsmogelijkheden voor de vertaalmachine. Met name bij informatie die geen representatieve functie heeft en vooral voor de eigen begripsvorming vertaald moet worden, is het een snelle en voordelige oplossing. 

Update 21 april 2017

Op 19 april 2017 kondigde Google aan dat de kwaliteit van de vertalingen voor Engels-Nederlands en Nederlands-Engels via hun online vertaalmachine Google Translate flink is verbeterd. Ik neem graag de proef op de som, met hetzelfde stukje tekst. In september 2015 leverde dat deze vertaling op:

Ik krijg altijd jeuk kan ik niet krabben als ik hoor het woord ' ongeneeslijk ' . Jij niet? Veel omstandigheden waren ongeneeslijke op een bepaald punt . ' Ongeneeslijke ' is zo negatief . Hoe bent u verondersteld om elke motivatie van die ontlenen ? En wat betekent dat 'niets zal helpen ' ? Velen smeken om verschillen .

Nu komt Google Translate hiermee:

Ik krijg altijd een jeuk, ik kan niet krabben als ik het woord 'ongeneeslijk' hoor. Nietwaar? Veel voorwaarden waren op dat moment onaangenaam. 'Incurable' is zo negatief. Hoe moet je daaruit motiveren? En hoe betekent dat 'niets zal helpen'? Veel vragen om te verschillen.

Wat zal ik zeggen? Ik krijg een andere vertaling, maar of het beter is...? Ik zou hem niet aan een klant durven tonen. Natuurlijk is Google Translate net als voorheen ideaal als je een idee wilt krijgen van de inhoud van een tekst in een vreemde taal.

Het correct interpreteren van context blijft (nog steeds) mensenwerk. Het systeem met herkenning van woorden en frasen zorgt er bovendien voor dat zinsbouw en grammatica van de vertaling onder de maat zijn. Dit systeem zal vast verder ontwikkeld worden en daadwerkelijk verbeteren. Wordt dus vervolgd!

*Tekst afkomstig uit eigen werk