De spelregels voor copyright op social media

De formulering was vaag en algemeen. En dan nog bij wijze van een op Facebook te delen bericht. Als u het 'intellectuele eigendom' van die enkele zinnen wilt claimen, schrijf het er dan uitdrukkelijk bij.

Dat was in eerste instantie de reactie die ik kreeg toen ik onlangs een schending van copyright bij iemand aankaartte. In deze reactie heb je gelijk alle misverstanden over copyright van teksten in het algemeen en copyright van social media content in het bijzonder bij elkaar. Maar hoe zit het wél?

Auteursrecht en tekst

Copyright, intellectueel eigendom: het verwijst allemaal naar wat eigenlijk in goed Nederlands het auteursrecht is. Die wet beschermt 'werken' op het gebied van afbeeldingen, muziek én tekst.

Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld. - Artikel 1 Auteurswet

En dat betekent in de praktijk het volgende*:

Het auteursrecht geldt voor werk dat origineel is. Het werk moet origineel zijn in die zin dat het een zekere creativiteit moet vertonen. Het werk moet een eigen, oorspronkelijk karakter hebben. Dat wil zeggen dat de creatie niet mag zijn ontleend aan een ander werk. Van originaliteit is overigens al snel sprake: het is niet erg waarschijnlijk dat iemand spontaan met exact dezelfde foto of tekst op de proppen komt.

Het werk moet zintuiglijk waarneembaar zijn. Je moet het werk dus kunnen zien, lezen of horen. Zolang iets alleen nog maar een idee is, is het niet beschermd, maar het werk hoeft niet gepubliceerd of anderszins openbaar gemaakt te zijn. Bijvoorbeeld een print of bestandje die je thuis bewaart zijn allebei zintuiglijk waarneembaar.

Het auteursrecht ontstaat vanzelf. Auteursrecht hoef je nergens aan te vragen of te laten registreren. Dat omcirkelde c-tje hoeft er dus niet eens bij te staan of woorden in de trant van 'auteursrecht voorbehouden'.

Het auteursrecht is direct van toepassing. Het auteursrecht geldt vanaf het moment dat het werk gemaakt is. Het geldt zelfs al als het werk nog niet af is, mits het voldoende origineel is.

Alleen de maker van het werk mag bepalen wat ermee gebeurt. De maker beslist over de verspreiding, publicatie en vermenigvuldiging van een werk.

Het auteursrecht is al heel snel van toepassing, in veel meer gevallen dan je misschien denkt. Neem social media.

Copyright en social media

Omdat kopiëren en plakken van online gevonden afbeeldingen schering en inslag is terwijl dat eigenlijk niet zomaar mag, schreef ik daar al eens een blog over. In dit blog wil ik dieper ingaan op wat het auteursrecht voor online gepubliceerde tekst betekent.

Copyright social media contentDe Nederlandse benaming voor copyright, auteursrecht, zet je makkelijk op het verkeerde been. Daar zit het woord 'auteur' in en dat associeer je eerder met verplichte literatuur op de middelbare school dan met een willekeurig stukje (originele) tekst. Met name tekst die online te vinden is, lijkt voor velen onder en boven de wet te zitten. 'Dat is toch al openbaar'. Ook het feit dat je het technisch gezien in een vloek en een zucht kunt kopiëren, verspreiden en/of bewerken geeft een grote groep het gevoel dat het van ons allemaal is.

Publicatie op het internet maakt materiaal niet ineens rechtenvrij. De maker beslist waar en hoe een werk wordt verspreid. Is dat het internet, via social media? Dan nóg heeft de maker formeel de regie wat er verder met het werk gebeurt. Al kunnen we natuurlijk met z'n allen wel bedenken dat je na publicatie online een groter risico loopt op schending van het auteursrecht.

Eén regel 'lenen' kan al te veel zijn

Er is geen minimum hoeveelheid tekst vanaf wanneer het auteursrecht in werking treedt. Denk: waarneembaar en origineel. Als het op social media staat, is het, jawel, waarneembaar. Eén enkele, herkenbare, dus originele regel kan al onder het auteursrecht vallen. Zo onlogisch is dat niet. Een reclameslogan bestaat vaak maar uit enkele woorden, maar is gemaakt om op te vallen en staat voor herkenbaarheid (originaliteit). Bij Kruidvat shampoo staat daarom ook niet ineens 'Omdat ik het waard ben' op het etiket.

Karwei merkte in 2015 ook dat social media content niet vrij gebruikt mag worden, ook niet een enkel regeltje. Ze werden aangesproken op het gebruik van op Pinterest gevonden dichtregels bij het opleuken van decoratieve artikelen uit hun collectie. Karwei stak de hand direct in eigen boezem en ging op zoek naar een gepaste oplossing. Noot: het verweer van Karwei in dit stukje klopt juridisch niet helemaal: zij spreken over publicatie in plaats van waarneembaarheid als vereiste voor toepasselijkheid voor het auteursrecht. Wáár je tekst (of beeld of muziek) vindt, doet er niet toe. Zodra het waarneembaar is en een zekere eigenheid heeft valt het onder het auteursrecht.

Copyright vs. gráág bereik willen met je social media marketing

Neem je het bovenstaande erg letterlijk, dan zou je op social media zonder toestemming vragen niets meer kunnen delen. Dat is nou ook weer niet de bedoeling! Social media is zien en gezien worden. Het delen van content is daar een groot en belangrijk onderdeel van. Onder voorwaarden kan het delen van social media content – gelukkig - wel, zonder het auteursrecht te schenden.

De toestemming voor het delen van content wordt in social media gedeeltelijk geregeld in de algemene voorwaarden. Veel van deze voorwaarden zijn zo geregeld dat werk dat eenmaal op social media staat, binnen dat medium gedeeld mag worden. Content mag vervolgens door anderen binnen dat social media platform gedeeld worden.
Spreekt iets je aan op het social media of ergens anders op het internet? Als er een deelknop bij is opgenomen, wordt in feite duidelijk gemaakt dat de content gedeeld mag worden. Is er geen deelknop? Linken naar tekst kan ook. Je geeft in zo'n geval aan waar het gevonden kan worden, maar publiceert het niet.**

Social media content zonder toestemming of credits gebruiken

Het correct delen van content op social media is dus altijd een kwestie van delen mét credits, via een deelknop of door een backlink. Toch zijn schendingen van auteursrecht aan de orde van de dag op social media. Bijvoorbeeld pakkende teksten en quotes die mensen massaal overnemen zonder credits, in van het internet geplukte afbeeldingen plakken en dan delen.

Waarom hoor je daar dan (bijna) niemand over? Omdat dat overwegend privépersonen zijn die dat doen. Ze doen het niet voor eigen gewin. In de praktijk zie je dat dit soort copyrightschendingen veel minder vaak worden aangepakt. Het wordt al snel anders als bedrijfsteksten ongevraagd worden gebruikt voor eigen gewin. De belangen zijn groter. Via social media content presenteer je jezelf en toon je als bedrijf zoveel mogelijk een eigen gezicht. Een tekst verliest aan kracht als je hem bij verschillende bedrijven tegenkomt. Het wordt eenheidsworst voor een branche. De maker wordt gepasseerd en het bedrijf wordt de kans ontnomen om zich ermee te onderscheiden in de markt. Zo worden de belangen van de maker én het bedrijf dat zich er (netjes tegen betaling!) mee wil profileren geschaad. Dat zijn in de praktijk meestal de muisjes die een staartje kunnen krijgen.